सत्यशोधक समाजवादी विचारांचे जनतेशी बांधिल असलेले प्रवर्तक, हमाल-मजुरांना संघटित करणारे आणि ‘एक गाव एक पाणवठा’ चळवळीचे प्रणेते डॉ. बाबा आढाव यांचे वयाच्या ९५ व्या वर्षी निधन झाले. त्यांच्या जाण्याने सामाजिक चळवळींचा एक सुवर्ण अध्याय संपल्याची भावना राज्यभर व्यक्त होत आहे.
- Brain drain : भारतासमोरील वाढती बौद्धिक गळती
- IND vs PAK : 18व्या षटकातील ‘त्या’ कॅचनंतर टीम इंडियात तणाव? हार्दिक-कुलदीप वादाचा व्हिडीओ व्हायरल
- मोठी बातमी : शेतकऱ्यांचा सातबारा कोरा होणार? १९९० ते २०२५ दरम्यानच्या कर्जमाफीसाठी सरकारची हालचाल; १४ जिल्ह्यांना सर्वाधिक दिलासा
- युपीआयद्वारे काढता येणार पीएफची रक्कम, कशी आणि कधी; जाणून घ्या
- महाराष्ट्राचा अर्थसंकल्प ६ मार्चला; विधिमंडळाचे अधिवेशन २३ फेब्रुवारीपासून, मुख्यमंत्री फडणवीस मांडणार बजेट
डॉ. बाबासाहेब पांडुरंग आढाव यांनी संपूर्ण आयुष्य वंचित, असंघटित कामगार आणि कष्टकऱ्यांच्या हक्कांसाठी झटत घालवले. सामाजिक न्यायाची मशाल हातात घेत, त्यांनी संघर्षातून परिवर्तनाचा मार्ग दाखवला.
संघर्षाची वाटचाल
१९३० साली पुण्यात जन्मलेल्या बाबा आढावांनी आयुर्वेदिक डॉक्टर पदवी घेतली, पण व्यावसायिक जीवनाऐवजी सामाजिक संघर्षाची वाट निवडली. राष्ट्र सेवा दलाच्या संस्कारात वाढलेल्या या कार्यकर्त्याची पहिली मोठी लढत १९५२ च्या दुष्काळात धान्य दरवाढविरोधात झालेल्या सत्याग्रहानेच दिसली.
१९५५ मध्ये स्थापन केलेली हमाल पंचायत ही देशातील असंघटित मजुरांना संघटित करणारी मोठी चळवळ ठरली. दोन दशकांच्या प्रयत्नांनंतर १९६९ मध्ये राज्य सरकारने ‘महाराष्ट्र माथाडी, हमाल आणि असंघटित कामगार कायदा’ लागू केला. हा कायदा कामगारांच्या सुरक्षिततेचा पाया बनला.
कष्टाची भाकर – गरीबांच्या पोटाला आधार
२ ऑक्टोबर १९७४ रोजी त्यांनी सुरू केलेल्या ‘कष्टाची भाकर’ योजनेमुळे हमालांना स्वस्तात पौष्टिक अन्न मिळाले. ही योजना केवळ उपक्रम नव्हती, तर श्रमिक कल्याणाचे मॉडेल ठरली.
जात व्यवस्थेवर प्रहार – ‘एक गाव एक पाणवठा’
जातभेद आणि बहिष्कृतपणाच्या प्राचीन भिंती मोडून काढण्यासाठी आढावांनी एक गाव एक पाणवठा चळवळ उभी केली. सार्वजनिक विहिरी सर्वांसाठी खुल्या करण्याच्या उपक्रमाने ग्रामीण महाराष्ट्रात सामाजिक समतेची नवी पहाट आणली.
अंधश्रद्धा निर्मूलन, रिक्षा पंचायत, कागद-काचा वेचणाऱ्यांची संघटना, निवडणुकांत बॅलेट पेपरची मागणी – अशा असंख्य जनआंदोलनांत त्यांनी नेतृत्व केले. त्यांचा संघर्ष नेहमी अहिंसक आणि जनतेच्या बाजूने होता.
राजकीय-सामाजिक क्षेत्रातून श्रद्धांजली
डॉ. आढाव यांच्या निधनानंतर राज्यात शोकाची छाया आहे. विविध नेत्यांनी श्रद्धांजली वाहत त्यांच्या कार्याची आठवण करून दिली.
मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस म्हणाले,
“वंचित आणि असंघटित घटकांच्या हक्कांसाठी त्यांनी सातत्याने लढा दिला. त्यांचे विचार पिढ्यान्पिढ्या प्रेरणा देत राहतील.”
राष्ट्रवादीचे ज्येष्ठ नेते शरद पवार म्हणाले,
“प्रस्थापित व्यवस्थेला न घाबरता भूमिका घेणाऱ्या दुर्मिळ कार्यकर्त्यांमध्ये बाबा आढाव यांचे नाव अग्रक्रमाने येते.”
राहुल गांधी यांनी त्यांच्या संघर्षाचा देशव्यापी प्रभाव अधोरेखित करत म्हटलं,
“पुण्यातून पेटलेली ही ज्योत देशभर सामाजिक न्यायाचा मार्ग दाखवणारी ठरली.”
उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांनी भावनिक शब्दात प्रतिक्रिया दिली,
“श्रमिक, कष्टकरी आणि दुर्बळांसाठी झटणारा महान संघर्षयोद्धा हरपला.”
तर खासदार सुप्रिया सुळे म्हणाल्या,
“त्यांनी शिव-फुले-शाहू-आंबेडकर, सत्यशोधक विचारांचे मार्ग प्रशस्त केले. त्यांच्या जाण्याने मोठी पोकळी निर्माण झाली.”
समाजवादाची मूर्त प्रतिमा
बाबा आढाव यांचे संपूर्ण आयुष्य म्हणजे विचारांवर ठाम राहून प्रत्यक्ष कामातून बदल घडवण्याचा इतिहास. ते केवळ नेते नव्हते; ते कामगार, वंचित आणि शोषितांसाठी आशेचा आधार होते.
त्यांच्या जाण्याने महाराष्ट्राच्या सामाजिक संघर्षाच्या वाटचालीतील एक युग संपले. पण त्यांनी पेटवलेली विचारांची ज्योत आजही जिवंत आहे—आणि पुढच्या पिढ्यांना मार्ग दाखवत राहील.